Kết quả XRF ghi Au “ND” hoặc “<LOD” nghĩa là gì?

Kết quả XRF ghi Au “ND” hoặc “<LOD” nghĩa là gì?

ND phải được hiểu theo chú giải của chính báo cáo, còn <LOD thường cho biết tín hiệu Au nằm dưới giới hạn phát hiện áp dụng cho phép đo; cả hai đều không tự chứng minh mẫu có 0% Au.

Au là ký hiệu hóa học của vàng. Nếu ND hoặc <LOD xuất hiện trên dòng Au, bạn cần đọc cùng tiêu đề cột, đơn vị, tên phép đo và chú giải; đừng tách một ô khỏi toàn bộ phiếu rồi suy ra thành phần của món.

Trong nhiều báo cáo phân tích, ND được hiểu là Not Detected, tiếng Hoa thường ghi 未檢出; <LOD được hiểu là thấp hơn giới hạn phát hiện, có thể gặp dưới dạng 低於檢出限. Tuy nhiên, ký hiệu viết tắt không phải chuẩn hiển thị duy nhất cho mọi hãng, nên báo cáo hoặc tài liệu đi kèm phải là nguồn giải nghĩa cuối cùng.

Nếu phiếu chỉ in ND mà không có chú giải và không ghi LOD, hãy yêu cầu nơi đo cấp bản báo cáo đầy đủ hoặc mở phần định nghĩa trong đúng phần mềm. Một lời giải thích miệng như “máy không thấy vàng” chưa đủ để biết ngưỡng nào, điểm nào và điều kiện nào đã được áp dụng.

ND có đồng nghĩa với Au bằng 0% không?

Không; nếu chú giải xác nhận ND là Not Detected, kết quả chỉ cho biết Au chưa đạt tiêu chí phát hiện, còn nếu ND là Not Determined thì chưa có kết quả Au có thể diễn giải từ phép đo đó.

Hướng dẫn đánh giá dữ liệu của EPA phân biệt kết quả không phát hiện với số 0: khi nồng độ nằm dưới giới hạn phát hiện, giá trị chưa biết nằm trong khoảng từ 0 đến giới hạn liên quan. Đây là nguyên tắc báo cáo phân tích, không phải bằng chứng rằng mọi máy XRF dùng cùng một LOD.

Vì vậy, không nên nhập ND thành 0,00% rồi dùng số đó để tính giá, tính tuổi vàng hoặc tuyên bố món “không có vàng”. Nếu cần một con số định lượng, hãy hỏi phép đo hiện tại có giới hạn định lượng riêng hay không và nơi kiểm tra đề nghị bước xác nhận nào.

Cũng không nên đổi ND thành một tỷ lệ ước đoán như một nửa LOD nếu báo cáo và phương pháp không yêu cầu cách xử lý đó. Dữ liệu bị giới hạn bởi ngưỡng cần được giữ nguyên cùng ký hiệu, đơn vị và chú giải để người khác có thể đối chiếu.

“<LOD” khác một con số Au thấp như thế nào?

“<LOD” chỉ cho biết kết quả thấp hơn một giới hạn phát hiện cụ thể, còn một giá trị Au dạng số là ước lượng định lượng và phải được đọc cùng đơn vị, hiệu chuẩn và độ không đảm bảo tương ứng.

IUPAC định nghĩa giới hạn phát hiện là mức nhỏ nhất có thể phân biệt với giá trị mẫu trắng với xác suất đã nêu và lưu ý rằng ngưỡng phát hiện có thể khác giới hạn dưới của khoảng định lượng. Do đó, “dưới LOD” không phải là một con số nồng độ đã đo chính xác.

Ví dụ, nếu báo cáo của chính lần đo ghi LOD của Au là x% thì <LOD chỉ cho biết kết quả không vượt tiêu chí ở ngưỡng x% theo quy trình đó. Không được thay x bằng giá trị từ một máy khác, một ứng dụng khác hoặc một bảng quảng cáo vì LOD không phải hằng số chung cho nguyên tố Au.

Nếu máy hiện một số nhỏ kèm dấu cảnh báo, dấu sao hoặc cờ chất lượng, hãy đọc riêng định nghĩa của cờ đó. Một số có thể là ước lượng dưới ngưỡng báo cáo, còn <LOD có thể là kết quả đã được phần mềm thay bằng ký hiệu theo quy tắc xuất báo cáo; không nên xem hai dạng này là tương đương.

Vì sao phải đọc chú giải của báo cáo và tài liệu của đúng model máy?

Vì ND, LOD và cách ẩn hoặc hiển thị kết quả do phương pháp và phần mềm quy định; cùng một chữ viết tắt có thể mang nghĩa hoặc ngưỡng khác khi đổi model, chế độ đo hay mẫu báo cáo.

Tài liệu Thermo Fisher mô tả LOD là nồng độ nhỏ nhất có thể phát hiện với mức chắc chắn hợp lý và nêu rằng LOD phụ thuộc vào thời gian đo, nhiễu hoặc nền mẫu cùng mức tin cậy thống kê. Vì vậy, ảnh chụp màn hình thiếu model, chế độ và thời gian đo không đủ để so sánh ngưỡng.

Trong nhiều biểu mẫu, ND là Not Detected; nhưng trong một số bộ dữ liệu, ND lại là Not Determined khi nhiễu nền khiến không thể xác định kết quả. Vì vậy, phải đọc chú giải thay vì dịch máy móc hai chữ cái thành một kết luận cố định.

Hãy yêu cầu ghi tên model, phiên bản hoặc tên chương trình phân tích, chế độ đo, thời gian đo và đơn vị. Nếu nơi kiểm tra dùng mẫu báo cáo tự soạn, họ nên nêu rõ ND là gì, <LOD đối chiếu với ngưỡng nào và ngưỡng đó áp dụng cho Au trong đúng lần đo ra sao.

Điểm đo, bề mặt và chuẩn bị mẫu làm thay đổi phạm vi kết luận ra sao?

Kết quả XRF gắn với vùng bề mặt được chiếu và cách mẫu được đặt hoặc chuẩn bị; một điểm ghi Au ND không tự đại diện cho toàn bộ món có nhiều lớp, nhiều chi tiết hay mối hàn.

ISO 23345:2021 mô tả ED-XRF không phá hủy để xác nhận độ tinh khiết của trang sức thành phẩm hoặc bán thành phẩm được xem là đồng nhất và nêu phương pháp này không phù hợp với món có lớp phủ. Giới hạn phạm vi đó đặc biệt quan trọng khi đọc ND hoặc <LOD trên món mạ hoặc ghép.

Khóa, thân dây, chấu, mối hàn và phần trang trí có thể là các vật liệu khác nhau. Nếu phiếu không ghi đầu đo đặt ở đâu, bạn không biết ký hiệu Au ND thuộc bề mặt nào; hãy yêu cầu sơ đồ, ảnh hoặc mô tả điểm đo và kết quả riêng cho từng phần có liên quan đến báo giá.

Không tự mài, cắt hay tẩy lớp bề mặt chỉ để máy ghi nhận Au. Trước mọi thao tác làm thay đổi món, hãy hỏi rõ lý do, vị trí, mức độ tác động và cách xử lý bề mặt sau kiểm tra; với món có giá trị sưu tầm, việc giữ nguyên trạng có thể quan trọng hơn việc lấy thêm một điểm đo.

Có nên dùng ND hoặc <LOD để kết luận món không phải vàng không?

Không nên; một kết quả dưới ngưỡng tại một điểm chỉ mô tả giới hạn của lần đo đó, nên kết luận về toàn món cần xem cấu tạo, các điểm khác và phương pháp xác nhận phù hợp.

ND hoặc <LOD có thể là thông tin quan trọng, nhưng không tự xác định thành phần của toàn bộ món. Món nhiều bộ phận có thể cho kết quả khác nhau giữa thân, khóa và mối hàn; món có lớp phủ có thể khiến phép đo bề mặt không phản ánh vật liệu bên dưới.

Bước hợp lý là kiểm tra xem máy đã dùng đúng chương trình cho hợp kim và hình dạng mẫu chưa, đo lại cùng điểm theo quy trình nếu cần, rồi chọn thêm điểm đại diện. Nếu kết quả vẫn không phù hợp với dấu khắc hoặc hồ sơ cũ, hãy yêu cầu giải thích và cân nhắc phương pháp đối chiếu trước khi chấp nhận kết luận hay thao tác phá hủy.

Cũng đừng mắc sai lầm ngược lại khi xem một lần đo khác có số Au là bằng chứng chắc chắn cho toàn bộ món. Cả kết quả phát hiện và không phát hiện đều phải gắn với điểm đo, bề mặt, hiệu chuẩn, chương trình và phạm vi mà phép đo thực sự hỗ trợ.

Nên yêu cầu phiếu XRF ghi gì trước khi bán vàng?

Phiếu nên ghi thông tin nhận diện món và điểm đo, model máy, chương trình, thời gian đo, đơn vị, kết quả Au nguyên dạng, chú giải ND hoặc <LOD và giá trị hàm lượng cụ thể đã dùng để báo giá.

Nếu phiếu chỉ có ảnh màn hình với dòng Au ND, hãy xin bản có chú giải hoặc tài liệu của đúng phần mềm. Nếu nơi đo không thể cho biết LOD hay quy tắc hiển thị, hãy yêu cầu họ ghi giới hạn ấy vào phần nhận xét thay vì biến khoảng chưa biết thành 0%.

Trước khi ký, hãy đối chiếu phiếu XRF với phiếu thu mua: đúng món, đúng điểm, đúng kết quả và đúng con số được đưa vào phép tính. Nếu một bước xác nhận bổ sung làm thay đổi dữ liệu, hãy giữ lại cả bản trước và bản sau, kèm lý do thay đổi, để giao dịch có dấu vết rõ ràng.

• Mã món hoặc ảnh nhận diện và bộ phận được đo, chẳng hạn thân nhẫn, khóa hay mối hàn.
• Model thiết bị, tên chương trình hoặc chế độ phân tích và thời gian của từng phép đo.
• Vị trí, tình trạng bề mặt và mọi bước chuẩn bị mẫu đã thực hiện trước khi đo.
• Dòng Au, đơn vị, kết quả nguyên dạng, LOD nếu được báo và định nghĩa chính thức của ND hoặc <LOD.
• Kết quả đo lặp hoặc các điểm khác, không ghi đè ND bằng 0 hay bằng một số tự ước tính.
• Hàm lượng cuối cùng được nơi thu mua dùng, lý do chọn dữ liệu đó, trọng lượng tính giá, đơn giá và tổng tiền TWD.

Câu hỏi thường gặp