Cân và đơn vị vàng

Thông số Sensitivity trên cân vàng là gì và nên đọc thế nào?

Tác giả: 鑑定師L
Thông số Sensitivity trên cân vàng là gì và nên đọc thế nào?

Sensitivity, hay độ nhạy của hệ thống đo, mô tả mức thay đổi của chỉ thị khi tải thay đổi tương ứng. Trên cân vàng, thông số này không đồng nghĩa với số lẻ nhỏ nhất trên màn hình, độ chia d hoặc e, độ phân giải, độ lặp lại hay sai số của một lần cân riêng lẻ.

Điểm chính của bài

  • Theo định nghĩa đo lường, Sensitivity là tỷ số giữa thay đổi chỉ thị và thay đổi tương ứng của đại lượng được đo; với cân, đó là đáp ứng chỉ thị khi tải thay đổi.
  • Sensitivity không phải khối lượng nhỏ nhất cân có thể hiển thị hoặc phát hiện; cần tách nó khỏi resolution, readability, d và e.
  • Một phép thử Sensitivity cần tải thử có giá trị được biết, điều kiện xác định và tiêu chí của đúng model; đặt thêm một món vàng bất kỳ không phải phép thử chính thức.
  • Nhiệt độ, vị trí đặt cân, gia tốc trọng trường và việc điều chỉnh có thể ảnh hưởng đáp ứng của cân, nên không được lấy thông số của model khác để suy ra.
  • Khi bán vàng ở Đài Loan, hãy giữ số cân gốc, đơn vị, model, số máy, Max, Min, d, e và dấu kiểm định “同” trước khi dùng trọng lượng để tính giá.

Thông số Sensitivity trên cân vàng là gì?

Sensitivity là tỷ số giữa mức thay đổi chỉ thị của cân và mức thay đổi tải tương ứng, tức mô tả cân đáp ứng thế nào khi khối lượng trên đĩa thay đổi.

Từ điển Đo lường Quốc tế của JCGM định nghĩa Sensitivity là thương số giữa thay đổi của chỉ thị và thay đổi tương ứng của đại lượng đang được đo. Với cân, có thể biểu diễn khái niệm này bằng ΔW/Δm, trong đó ΔW là thay đổi số chỉ thị và Δm là thay đổi tải.

METTLER TOLEDO mô tả Sensitivity của cân như độ dốc giữa giá trị cân và tải. Vì vậy, cần đọc thông số theo đúng định nghĩa, điểm thử, phạm vi và điều kiện của nhà sản xuất, thay vì hiểu chung chung rằng cân “rất nhạy”.

Sensitivity không cho biết tuổi vàng, giá thu mua hay trọng lượng cuối cùng của món đồ. Nó cũng không tự chứng minh chiếc cân cụ thể đã được điều chỉnh đúng, còn hiệu lực kiểm định hoặc được vận hành đúng tại quầy.

Sensitivity có phải khối lượng nhỏ nhất cân phát hiện được không?

Không; Sensitivity mô tả tỷ lệ đáp ứng của chỉ thị, còn resolution nói về thay đổi nhỏ nhất tạo ra biến đổi có thể nhận biết và readability hoặc d nói về bước hiển thị.

JCGM tách riêng Sensitivity và resolution. Định nghĩa Sensitivity còn lưu ý rằng thay đổi được dùng để đánh giá phải lớn so với resolution, nên không thể đặt một tải cực nhỏ rồi dùng việc màn hình có đổi số hay không để định nghĩa Sensitivity.

Trên cân số, d thường là chênh lệch giữa hai chỉ thị liên tiếp. Một màn hình nhảy từng 0,01 g cho biết bước chỉ thị, nhưng không cho biết độ dốc đáp ứng, độ lặp lại, độ tuyến tính hoặc độ đúng tổng thể đều bằng 0,01 g.

Nếu catalogue dùng từ Sensitivity theo nghĩa thương mại khác, hãy đọc định nghĩa ngay trên tài liệu đó. Không nên lấy cách dùng của một hãng hoặc một trang bán hàng để thay thế thuật ngữ đo lường trong tài liệu của model khác.

Sensitivity khác Resolution, d, e, Linearity và Repeatability thế nào?

Mỗi thông số trả lời một câu hỏi khác nhau: Sensitivity nói về tỷ lệ đáp ứng, resolution và d nói về thay đổi có thể nhận biết hoặc hiển thị, còn các thông số khác đánh giá phạm vi riêng.

Shimadzu tách sai số Sensitivity khỏi sai số Linearity: thành phần Sensitivity liên quan đến độ dốc đáp ứng, còn Linearity phản ánh phần lệch khỏi đường đáp ứng đó ở các điểm tải khác nhau.

Repeatability lại tập trung vào độ phân tán khi cùng tải được cân nhiều lần trong cùng điều kiện. Các số có thể lặp lại gần nhau nhưng cùng bị lệch do đáp ứng chưa được điều chỉnh đúng.

Khi đọc tem hoặc catalogue, hãy chép từng trường riêng. Việc gom Sensitivity, d, e, Linearity và Repeatability thành một từ “độ chính xác” sẽ làm mất điều kiện và ý nghĩa kỹ thuật của từng giá trị.

Các thông số của cân không thể dùng thay cho nhau
Thông sốNội dung phản ánhKhông nên suy ra
SensitivityThay đổi chỉ thị so với thay đổi tải tương ứngKhối lượng nhỏ nhất hiển thị hoặc sai số cố định
ResolutionThay đổi nhỏ nhất tạo ra biến đổi chỉ thị có thể nhận biếtĐộ dốc đáp ứng trên toàn phạm vi
Readability / dBước giữa hai chỉ thị liên tiếp trên màn hìnhĐộ chính xác tổng thể luôn bằng d
eĐộ chia dùng để phân cấp và kiểm địnhLuôn bằng d hoặc là giới hạn Sensitivity
LinearityĐộ lệch khỏi quan hệ lý tưởng tại nhiều mức tảiMức phân tán khi cân lại cùng tải
RepeatabilityMức gần nhau của nhiều kết quả với cùng tảiChỉ thị chắc chắn gần giá trị đúng

Nên đọc một giá trị Sensitivity trong catalogue như thế nào?

Hãy xác nhận đúng hãng, model, phạm vi, đơn vị, điểm thử, tải thử, điều kiện và cách biểu thị trước khi dùng giá trị Sensitivity để so hai cân.

Cùng một dòng cân có thể có nhiều model với Max, d hoặc cấu hình khác nhau. Không lấy thông số của model gần giống rồi gán cho cân đang dùng; ảnh tem phải đủ rõ để nối catalogue với đúng model và số máy.

Tài liệu có thể mô tả Sensitivity bằng độ dốc, độ lệch tại một điểm thử, sai số tương đối hoặc một giới hạn trong điều kiện xác định. Chỉ so hai giá trị khi tên đại lượng, công thức, tải thử, đơn vị và điều kiện tương đương.

Cũng cần phân biệt giá trị điển hình với giới hạn được bảo đảm. Nếu catalogue không giải thích cột Sensitivity, hãy xem chú thích hoặc hướng dẫn của hãng thay vì tự đổi nó thành số gram để cộng hoặc trừ trên phiếu.

Vì sao Sensitivity của cân có thể thay đổi theo điều kiện sử dụng?

Đáp ứng của cân có thể thay đổi do nhiệt độ, vị trí, gia tốc trọng trường, thời gian ổn định và việc điều chỉnh, nên điều kiện đo phải được ghi cùng kết quả.

Shimadzu giải thích rằng thay đổi vị trí làm thay đổi ảnh hưởng của gia tốc trọng trường, còn biến đổi nhiệt độ có thể làm phát sinh sai số Sensitivity. Vì vậy, cân được di chuyển hoặc trải qua thay đổi nhiệt độ cần được xử lý theo hướng dẫn của đúng model.

Một số cân có chức năng điều chỉnh nội hoặc yêu cầu quả cân ngoài. Điều chỉnh không đồng nghĩa với việc tự xác nhận kiểm định pháp định, và người bán vàng không nên mở chế độ kỹ thuật hoặc thay đổi tham số nếu không có thẩm quyền và quy trình phù hợp.

Luồng khí, rung, tĩnh điện, điểm 0, tải lệch tâm và thao tác bì còn có thể làm số đọc thay đổi vì nguyên nhân khác. Không nên gán mọi chênh lệch tại quầy cho Sensitivity khi chưa tách các yếu tố này.

Có thể thử Sensitivity bằng cách đặt thêm một món vàng nhỏ không?

Không thể coi đó là phép thử chính thức; thử Sensitivity cần tải thử có giá trị được biết, điểm thử, điều kiện và tiêu chí chấp nhận phù hợp với cân.

SOP của METTLER TOLEDO mô tả phép thử Sensitivity bằng cách so giá trị hiển thị với giá trị đã xác định hoặc được chấp nhận của quả cân thử. Món trang sức không có giá trị quy chiếu phù hợp không thể thay thế tải thử này.

Nếu đặt thêm một vật nhỏ mà màn hình không đổi, nguyên nhân có thể liên quan đến resolution, d, ngưỡng phân biệt, làm tròn, bộ lọc ổn định hoặc tải chưa đủ. Hiện tượng đó không tự chứng minh Sensitivity của cân đạt hay không đạt.

Tại quầy, người bán chỉ nên dùng thao tác quan sát để phát hiện dữ liệu cần làm rõ. Việc đánh giá kỹ thuật hoặc kiểm định phải do bên có năng lực thực hiện bằng tải, quy trình và tiêu chí áp dụng.

Làm sao đối chiếu Sensitivity trước khi dùng số cân để tính giá?

Hãy nối đúng tem với thiết bị, giữ điều kiện cân ổn định, ghi số gốc và yêu cầu giải thích nguồn của thông số Sensitivity trước khi ký phiếu.

BSMI yêu cầu cân dùng trong giao dịch vàng bạc thuộc phạm vi quản lý phải được kiểm định theo quy định và khuyên người tiêu dùng chú ý dấu “同”. Dấu kiểm định là một phần hồ sơ, nhưng không thay thế việc kiểm tra điểm 0, đơn vị, bì và thao tác cân.

Có thể hỏi bằng tiếng Hoa:「請問這台秤的靈敏度定義、測試載重、測試條件、型號、器號、Max、Min、e 和 d 是什麼?」Câu này yêu cầu làm rõ định nghĩa, tải thử, điều kiện và nhận dạng của cân.

Nếu bên thu mua dùng Sensitivity để giải thích một khoản cộng trừ trọng lượng, hãy yêu cầu ghi công thức, nguồn tài liệu và số cân gốc trên phiếu. Không chấp nhận một con số không nối được với model và điều kiện.

  • Chụp toàn cảnh cân, tem đủ bốn góc, màn hình và dấu kiểm định trong cùng lần cân.
  • Ghi hãng, model, số máy, Max, Min, d, e, cấp chính xác và đơn vị đang hiển thị.
  • Kiểm tra cân đặt vững, cân bằng, về 0 và khay hoặc tare được xử lý rõ ràng.
  • Đặt món ở giữa đĩa, chờ chỉ thị ổn định rồi ghi nguyên số đọc cùng thời điểm.
  • Nếu có tài liệu Sensitivity, ghi cả định nghĩa, giá trị, đơn vị, tải thử và điều kiện.
  • Tách trọng lượng gốc, phần loại trừ, hàm lượng, trọng lượng tính giá, đơn giá và tổng TWD.

Khi nào nên dừng và yêu cầu kiểm tra lại cân?

Nên tạm dừng khi thuật ngữ Sensitivity bị dùng như sai số cố định, tài liệu không khớp model, tải hoặc điều kiện không rõ, hay số cân chưa thể đối chiếu.

Tạm dừng không đồng nghĩa tự kết luận cân hỏng hoặc cửa hàng gian lận. Nó chỉ cho thấy chưa đủ dữ liệu để giải thích đáp ứng của cân và nối trọng lượng với đúng thiết bị, điều kiện và phép tính.

Nếu cân lại, hãy giữ cùng món, khay, vị trí, đơn vị và cách tare; lưu cả kết quả cũ lẫn mới. Nếu hai số khác nhau, yêu cầu ghi số nào được dùng và lý do chọn.

Chỉ tiếp tục tính giá khi trọng lượng gốc, phần không phải vàng, hàm lượng, phép đổi đơn vị, cách làm tròn, đơn giá mua vào và tổng TWD đều có thể đối chiếu.

  • Catalogue ghi Sensitivity nhưng không có định nghĩa, đơn vị, điểm thử hoặc điều kiện.
  • Người cân gọi Sensitivity là số lẻ nhỏ nhất trên màn hình mà không đối chiếu tài liệu.
  • Thông số lấy từ model khác hoặc ảnh tem không nối được với chiếc cân trước mặt.
  • Cân chưa về 0, số còn dao động, đơn vị đổi hoặc khay và tare không rõ.
  • Dấu kiểm định “同”, Max, Min, e, d, model hay số máy bị che hoặc mờ.
  • Phiếu tự cộng hoặc trừ một giá trị Sensitivity nhưng không giữ số cân gốc và công thức.

Câu hỏi thường gặp

Sensitivity càng cao có nghĩa cân càng chính xác không?

Không thể kết luận độ chính xác tổng thể chỉ từ Sensitivity. Thông số này mô tả đáp ứng của chỉ thị khi tải thay đổi, còn kết quả thực tế còn phụ thuộc Linearity, Repeatability, eccentricity, resolution, điều chỉnh, kiểm định và điều kiện sử dụng. Hãy đọc đúng định nghĩa, điểm thử và giới hạn của model thay vì xếp hạng bằng một con số riêng.

Sensitivity có giống độ chia 0,01 g trên màn hình không?

Không. Độ chia 0,01 g thường mô tả bước giữa hai số hiển thị liên tiếp, còn Sensitivity là tỷ số giữa thay đổi chỉ thị và thay đổi tải tương ứng. Màn hình có thể hiện hai chữ số thập phân nhưng điều đó không chứng minh độ dốc đáp ứng, độ lặp lại hoặc sai số tổng thể đều bằng 0,01 g.

Đặt thêm 0,01 g mà màn hình không đổi có chứng minh Sensitivity kém không?

Chưa thể kết luận. Thay đổi tải phải được xem cùng resolution, d, ngưỡng phân biệt, bộ lọc ổn định, cách làm tròn và điều kiện của đúng model. Một vật không có giá trị quy chiếu cũng không thay thế quả cân thử. Phép thử Sensitivity cần tải được biết, điểm thử và tiêu chí chấp nhận được xác định trước.

Có thể lấy giá trị Sensitivity để cộng hoặc trừ trọng lượng vàng không?

Không nên tự cộng hoặc trừ. Sensitivity không phải một sai số cố định của từng lần cân, và cách biểu thị có thể khác giữa tài liệu. Nếu cửa hàng điều chỉnh trọng lượng, phiếu phải giữ số cân gốc, nêu phần bị loại trừ, công thức, phép đổi đơn vị và lý do; không dùng một dòng thông số kỹ thuật làm khoản khấu trừ.

Sensitivity và Linearity khác nhau ở đâu?

Sensitivity mô tả độ dốc đáp ứng giữa thay đổi chỉ thị và thay đổi tải, còn Linearity đánh giá mức lệch khỏi quan hệ lý tưởng tại các điểm trong phạm vi cân. Một cân có thể có thành phần sai số Sensitivity và sai số Linearity khác nhau, nên không dùng kết quả tại một tải để suy ra toàn bộ dải.

Khi đọc Sensitivity cần ghi lại những thông tin nào?

Hãy ghi hãng, model, số máy, Max, Min, d, e, cấp chính xác, định nghĩa Sensitivity, giá trị, đơn vị, điểm thử, tải thử và điều kiện công bố. Tại quầy, lưu thêm dấu kiểm định “同”, điểm 0, đơn vị, trạng thái tare, vị trí món, số đọc ổn định và trọng lượng cuối cùng dùng để tính giá.

Nguồn tham khảo

Nội dung do AI hỗ trợ biên soạn theo quy trình kiểm tra riêng. Báo giá giao dịch luôn lấy tại thời điểm kiểm định thực tế.

Gọi hỏi thu muaGửi ảnh qua LINE